SYET

Ginising ako ng kumukulong sikmura. Agad na dumiretso sa banyo. Hindi ko muna binuksan ang gripo, ayoko kasing nakakarinig ng kung ano habang jumejebs, nawawala ako sa konsentreysyon. Isa pa, kalahati pa naman ang laman ng timba. Saka ko na bubuksan, pagkahugas ng pwet.

Swabe ang eksit ng tubol. Sinilip ko muna. Gadangkal amputa, hindi naputol! Mamula-mula pa. Atsibment! Pagkabukas ko ng gripo, syet walang tubig. Totoo nga yata ang sabi ni Mama, mag-uulyanin ka raw kapag sinisilip mo ang tae mo. Nakalimutan kong nasa Maynila na ako, at sabi ng land lady, may mga pagkakataon raw talagang nawawalan ng tubig. Kaya dapat may drum ka’t nag-iipon tuwing gabi. Eh, tang ina, nakatulog agad ko pag-uwi kagabi. Medyo napasarap ang inuman sa pabertdey ni opismeyt.

“Good morning,” bati ng land lady namin. Nagwawalis s’ya ng bakuran. Kahit walang puno rito’y maraming nagkalat na plastik kung umaga dahil may maliit na tindahan ang inuupahan ko. Madalas mga pinagbalatan ng tsitsiryang pinulutan ng mga tambay, ang kalat. Madalas ay pira-piraso na ang mga pinagsuputan. Bakas na nahimod na rin ito mga asong-gala.

Ngumiti lang ako. Pilit, s’yempre.

“Walang tubig, buti nakapag-ipon ka,” dagdag n’ya.

Nakapag wisik naman ako at basa ng gel ang buhok ko kaya sinong magsasabing hindi ako nakaligo.

“Mukhang nagluto ka ah.” Nabaling ang tingin ng land lady namin sa hawak kong supot. Binalot ko ng dyaryo ang gadangkal kong ebak matapos masiguradong wala talagang tubig.

May araw at oras lang ang tapon ng basura rito, Miyerkules ng mga alas onse dahil Hwebes ng madaling araw ang pangongolekta. Kailangan mo pang magbigay ng barya sa batay na tanod para tiyak na masama ang basura mo sa kokolektahin. Kapag ganitong Lunes, walang tyoys kundi dalhin ang “baon” sa opisina, sa munisipyo, doon malaki ang basurahan. Buti malapit lang ang opis, isang dyip lang. Sinukbit ko ang plastik kanang galáng-galáng.

Punuan ang dyip kapag umaga. Kailangang makipagbalyahan para makasakay ka agad.

Kasabay kong umakyat ang isang nagmamadaling istudyante. Natapakan niya ang supot na nakasabit sa kanan kong kamay. Nahulog ang dyaryo sa entrans ng dyip, na agad umarangkada.

Nalaglag ang tubol ko sa kalsada. Nakabuyangyang.

Naiwan ang hawakan ng plastik sa karpal ko, parang breyslet. Agad ko itong nihubad at binulsa.

Syet.

Patay malisya kong tinanaw ang sariling ebak na nahulog sa daan. Inaamoy na ito ng isang asong gala, habang kinukuhanan s’ya ng mga langaw sa sosyal midya.

TABI-TABI PO

Nausog daw ang mga taga-palasyo. Sabi ng albularyo’y kailangang mag-alay ng hari ng ilan para mapanatili ang katahimikan at kasaganahan sa kaniyang kaharian.

Pinahilera ang mga magsasasaka. Pinayuko sila. Nag-antanda saka sumigaw ng “putang ina” ang mga ‘di nakilalang mga naka-pandong at salakot na kawal, bago ginilitan sa leeg, gamit ang bagong hasang lingkaw, ang mga magsasaka. Pinatulo ang dugo nila sa hekta-hektaryang bukirin. Abono raw. At nang susunod na sakahan, baka sakaling maging mas mataba ang butil ng mga uhay.

Pinahilera ang mga manggagawa. Pinayuko sila. Nag-antanda saka sumigaw “putang ina” ang mga 'di nakilalang mga naka-hard hat at dust mask na kawal, bago pinukpok nang pinukpok ang mga ulo, gamit ang naglalakihang maso, ng mga manggagawa. Pinatulo ang dugo nila sa mga bagong gawang tulay at kalsada. Pampatibay raw. At nang sa susunod na humarurot ang mga magagarang sasakya'y baka sakaling mag-unahang lumapad nang kusa ang mga daan.

Pinahilera ang mga hinihinalang adik. Pinayuko sila. Nag-antanda saka sumigaw ng putang ina, ang mga nakauniporme’t tsapang kawal, bago pinaulanan ng bala, ang mga hinihinalang adik. Sinahod ang mga bumubulwak nilang dugo sa planggana. Pinahid ito sa dingding ng mga bahay na bato. Gamit ang malaking brótsa ay tinatakan ng krus ang mga pader ng mga bahay na bato, para raw ilayo ang mga nakatira rito sa mga maaaring panganib at delubyo.

Ito ang ilang modernong ritwal na itinuro ng albularyo sa hari. Pinaalalahanan din niyang magtabi-tabi po ang mga nakapanood ng mga ritwal, dumura saka kagatin ang dila. “Mahirap nang mabatì,” paalala ng albularyo sa kanila.

At, dahil kaarawan ng hari ngayon, umaayon daw sa kaniya ang mga bituin, sabi ng albularyo. Kaya naman, gumuhit ng laway na krus ang hari sa pusod at noo ng mga paborito niyang kawal. Pangontra raw ito sa sino mang makakaaway at makakasalubong nila sa daan. Marami-rami pa kasing utos ang mahal na hari.

TINUBUANG LUPA

Hindi na kami umabot sa dayátan

Nito kasing nakaraang anihan,               

Laksa-laksa kaming ginapas—kinamáda.

Singilan na raw anila ng pinautang na punlâ.

Dahil pandak pa rin ang karyada

Kami na lang daw ang gagawing kinaban.

Siniksik kami sa bunganga ng tilyadora

Sinuka kami’t sinilid sa sako—

Tinahi ang mga bunganga ng leteng.

Mga dating bános ngayo’y binasbasan,

Ng mga paring kanilang kapanig at kapanalig,

Upang magsilbing pilapil na pahingahan,

Daw kuno, naming mga pumanaw sa hapô.

Kawáyang krus ang nakatúlos na balyán

Sakaling may buwitre pang nais na manalasa,

Kakainin ang aming buliga't binuhol na dila,

Sa aming katawang paulit-ulit nang ninakawan

Ng dugong siyang patubig sa tigang na bukid.

MAHABA PA NGA ANG GABI

Halos kakatapos mo lang maghugas ng inyong pinagkainan nang sinimulang maghiwa ng bawang ng iyong ina. Isinangag niya ang tira ninyong kanin. Ininit din ang adobo. Muli, inilatag sa lamesa—animo’y sanggol na kinulambuan ng tapadera.

Dumiretso sa kwarto, sa tabi ng iyo, pagkatapos. Pinanood mo lang siya mula sa may pinintuan. Muli niyang pinagpag ang magkapatong na mga unan. Sininsin ang sapin ng katre. Tiniklop muli ang bagong labang kumot. Tulad kaninang umaga.

Nilingon ka niya. "Mahaba pa naman ang gabi. Baka umuwi ang iyong kuya." Ngumiti ka't tumango. Bumalik sa kusina, at ipinagtimpla ng kape ang sarili.