REYNA ELENA

Reyna Elena

Ako si Len. Grade 6 na ako sa pasukan. Pero, hanggang ngayon ay hindi pa rin nagbabago ang mga gusto at ayaw ko. Iyong mga gusto ko, ayaw ni nanay. Iyong mga gusto ni nanay, ayoko sana.

Gusto ko Len lang ang tawag sa akin. Pero, gusto ni nanay na tinatawag ako sa totoo kong pangalan, Elena—ang bantot kaya, parang pang matanda. Len na lang sana, astig pa. Gusto ko ring kumakain ng balat ng manok at butse. Kaso, ayaw ni nanay, ma-cholesterol daw, nakakataba. Dapat daw ay magsimula na akong magdyeta.

Gusto ko sanang maigsi na lang din ang buhok ko para hindi mahirap i-shampoo, banlawan, at patuyuin. Gusto naman ni nanay ay mahaba. Lagi niya kasi akong tinitirintas. Ang sakit kaya, parang mapupunit ang anit ko sa higpit. Nagmumukha na nga akong intsik minsan sa higpit nang pagkakapusod niya sa buhok ko. Kailangan daw kasi masinop ang mga babae. Kaya naman, katakot-takot na sermon ang inaabot ko kapag umuuwing nakalugay ang buhok at nangungutim ang puting blouse matapos makipaglaro ng patintero. Pagbibihisin niya ako ng pambahay at pakukuhanin ng suyod. Pupwesto kami sa mga baytang ng hagdan ng aming munting bahay na naka-angat sa lupa. Nasa mga hita niya ang unan na pinatungan ng puting damit. Doon niya isasahod ang aking buhok habang sinusuklay ng suhod. Sa bawat tiris ni nanay ng kuto ay mayroon siyang lintanya.

“Kita mo, may pugad ka na naman sa ulo!”

“Gusto mo bang liparin ka ng mga kuto?!”

“Puro sabit ang buhok mo, tignan mo nasira na naman ang suyod!”

Nagsimulang maging ganito si nanay nang iwan kami ni tatay para sumama sa isang beauty queen dito sa bayan. Mula noon ay pinangako niya raw sa sarili na gagawin niya akong pinaka maganda—gagawin niya akong mala-reyna, para raw magkandarapa rin sa akin ang mga lalaki para manligaw. Sisiguraduhin din daw niyang hindi ako iiwan ng aking mapapangasawa.

“’Nay, matagal pa naman iyon, e. Hindi ba pwedeng ang isipin ko muna ay kung paano kami mananalo sa patintero?”

“Kahit na. Pasasalamatan mo rin ako kapag dalaga ka na. Bawas-bawasan mo nga iyang paglalaro mo ng patintero, baka madapa ka, magkasugat ka at magkapeklat ka pa!”

Napapakamot na lang talaga ako sa ulo.

“Oh, huwag mong kamutin iyang ulo mo nang parang may garapatang-aso ka!”

 

Tuwing umaga, nauuna pa ang katak ni nanay bago ang tilaok ng mga manok.

“Elena, bumaangon na! Mag-almusal ka na doon at maligo. Itapat mo agad sa electric fan ang buhok mo pagkatapos para matuyo agad at nang maipusod.”

Sana talaga maigsi na lang ang buhok ko.

Tuwing ipupusod ni nanay ang buhok ko ay mapapansin na naman niya ang batok ko at ang hindi pantay na kulay ng aking mga braso. Ang itim-itim ko na raw kasi ang hilig kong magpa-araw.

“Nasaan na iyong pinahiram ko sa iyong payong? Hindi mo na naman dinala?!”

“Ipin na lang ang maputi sa iyo, juskong bata ito!”

“E, kasi naman ‘Nay, ang laki-laki noong payong!”

“Bakit matangkad ka naman, a. Syempre malaki, para hindi ka mangutim.”

Napapakamot na lang ako sa ulo.

“O, huwag mong kamutin iyang ulo mo! Kakulit naman ng batang ito! Magugulo ang pusod mo, e!”

Tapos papansin niya rin ang likod ko.

“O, hukot ka na naman! Inunat mo nga iyang likod mo. Gusto mo bang makuba?”

Hindi ko naman gustong makuba, ayoko lang pinapansin ng mga kaklase kong babae iyong pausbong kong dede, na para bang naiingit pa sila. Kung alam lang nila kung gaano kainit ang feeling ng naka-baby bra. Hihilingin mong sana tag-ulan na lang para malamig. Sana tag-ulan na ulit, para malamig at para hindi ko na kailangang magdala ng payong, kapote na lang.

 

Ayaw naman ni nanay ng tag-ulan dahil mahina raw ang benta kapag tag-ulan. Naglalako ng yakult ang nanay ko. Ito ang naging trabaho niya mula nang iwan kami ni tatay.

Tuwing umaga ay ipapatong na ni nanay ang vest na galing sa supplier niya ng yakult, sa kaniyang manipis pero maputing t-shirt. Marahan niyang isinusuot sa nakapusod at naka-hair net niyang buhok, na hanggang pwet kapag nakalugay, ang maliit na payong na puti at pula ang kulay—kulay yakult!

Para siyang nagsusuot ng korona. Pagkatapos ay isusukbit niya sa balikat ang cooler na animong shoulder bag. Sa loob ng cooler ay naroon ang mga yakult na tinabunan ng dinurog na yelo. Lagi siyang naglalakad sa buong barangay na nakangiti at minsan ay kakaway-kaway pa na parang pang beauty queen. Dapat daw kasi ay sasali talaga si nanay sa Mutya ng Bayan contest, kaso nabuntis siya sa akin.

Minsan nakipag-biruan pa ang kaniyang mga suki na madalas humihirit ng “What is the essence of drinking yakult, everyday?” Hindi naiinis si nanay, sasagot pa nga siyang “Did you know that drinking yakult everyday keeps the doctor away. Ang tiyan natin ay magiging at peace, at kapag meron ang lahat ng tiyan natin ng peace, therefore there will be world peace. I, thank you.”

Si nanay yata ang pinaka magandang tindera ng yakult. Kakulay ng labi niya ang takip ng yakult, kahit walang lipstick.

 

Gusto ko sana ganoon na lang din ang payong ko, sa nasa ulo ni nanay, para pwedeng isilid sa bag. Kaso ayaw ni nanay. Hindi raw bagay sa akin. Kaya kapag tag-araw, pahirapan. Lagi akong pinagdadala ng payong ni nanay. Pinapadala niya sa akin iyong payong na regalo sa kaniya ni tatay noong Flores de Mayo na kasama pa namin ito—noong anniversary nila, last year. Ang bilis, isang taon na pala. Isang taon na akong walang hatid-sundo sa eskwela, para hindi na sana ako magdadala ng payong. Nakaka-miss din si tatay, kahit mas madalas kapag naalala ko siya ay mas naiinis ako. Mas maganda namang hindi hamak si nanay sa bago niyang girlfriend, bata lang naman iyon, maputi lang, at saka matangkad.

Pinipilit ko si nanay na bilhan na lang ako ng payong na de fold. Ayaw niya. Baka mabali lang daw agad iyong tadyang kasi kung saan-saan ko raw ibinababa iyong bag ko. E, kasi naman iyong payong na regalo ni tatay kulay violet na, bulaklakin pa—may mga puting rosas. Bagay raw iyon sa akin. Saka hindi raw ako pwedeng mangitim sabi ni nanay. Isasali pa naman daw niya ako sa Santacruzan. Nakakainis naman. Bakit kasi ang tangkad-tangkad ko na, e ang bata ko pa kaya.

Lagi raw noong Reyna Elena si nanay—noong dalaga pa siya. E, hindi pa naman ako dalaga. Saka hindi pa naman matanda si nanay, 27 palang naman siya!

Dalaga pa rin nga ang tawag ng mga tao kay nanay, kasi nasanay sila. Iyon kasi ang palayaw niya magbuhat noon pa.

Eighteen years old daw siya noong huli siyang mag-sagala. Escort daw niya noon si tatay. At, pagkatapos daw ng gabing iyon ay nagtanan na sila. Ako ang naging bunga ng mabulaklak na gabing iyon, lagi niyang biro. Kaya ako na lang daw ang magsa-Santacruzan. Tutal matangkad naman daw ako tulad ni tatay. Halos kasing laki ko na nga si nanay, e. Parehas din kaming payat.

 

Gusto kong nanunuod lang ng Sagala. Pero ang gusto ni nanay ay kasali ako. Ayokong maging isa sa mga reyna. Gusto kong nanunuod ng Santacruzan dahil nalalaman ko kung gusto ba talaga ng mga reyna ang ginagawa nila. Buong gabing silang may bitbit na mabigat na korona sa ulo, nakasuot ng makating damit—naglalakad, nakangiti, at kaway nang kaway—sa ilalim ng payong ng kanilang mga arkong buhat ng mga lalaki. Parang nakakapagod. Sa tingin pa lang ay napapagod na ako.

Kinausap ni nanay iyong organizer ng Santacruzan, ipinalista niya raw ako. Gusto sana ni nanay ay Reyna Elena, tulad niya, kaso binigay na raw sa dalagang anak ni Kapitan. Reyna de las Flores na lang daw ang bakante. Wala raw kasing gustong maging kasunod ng anak ni Kapitan, kutis porselana raw kasi iyon dahil sa Maynila nag-aaral.

“Hindi naman maganda iyong kinuha nilang Reyna Elena. Porke anak lang ni Kapitan, e. Ang igsi kaya ng buhok noon.”

“’Nay, maganda naman po. Saka iyon daw po ang uso sa Maynila.”

“Naku, saan mo naman narinig iyan bata ka?”

“Sa Ate po ng kaklase ko. Kaibigan niya iyong ng anak ni Kapitan, e.”

“Naniwala ka naman? Maganda pa rin ang mahaba.”

Sa huli, pumayag din si nanay na maging Reyna de las Flores ako. Tatalbugan ko na lang daw namin iyong anak ni Kapitan. Kabilin-bilin niya, huwag daw akong magbibilad sa araw. Haay.

 

Kahit noong magsimula na ang bakasyon ay lagi akong pinaalalahan ni nanay na dalhin ang payong niya, kahit maglalaro lang naman ako sa plaza! Para raw hindi malayo ang kulay ng mukha, leeg, at braso ko. Akala ko ligtas na ako sa pagpa-payong kasi bakasyon naman. Hindi pa rin. Minsan, e, isinusunod niya pa sa plaza iyong payong tuwing sinasadya ko itong kalimutan.

Isang linggo bago ang Santacruzan ay pinag-praktisan ni nanay iyong klase ng make-up na gagawin sa akin, habang suot ko ang dati niyang korona. Binilhan niya pa ako ng bra! Malaki sabi ko, tama lang daw pilit niya.

Pagkatapos akong make-up-an ni nanay, halos hindi ko nakilala ang sarili ko. Tinuruan niya rin akong mag-make-up, pero hindi pareho ang kinalabasan. Nagmukhang clown si nanay! Nagtawanan lang kami.

Pero, noong araw na ng Sagala ay ni hindi ko na makuhang tumawa. Tahimik kasi si nanay. Hindi na ako sanay. Hindi siya mapakali, mukhang kinakabahan. Nakailang painom na sa akin ng pinigang katas ng oregano. Nagpaturo kasi ako sa mga kalaro ko kung paano ako lalagnatin.

Tumakas ako papuntang plaza, habang abalang abala si nanay sa paggawa ng mga bulaklak mula sa crepe paper, pang disenyo sa arko kong pinasadya niya pa sa bayan. Mukhang hindi kasi darating ang pinagdadasal kong ulan mula pa noong isang linggo.

Mula umaga hanggang bago magtanghalian ay nag-ipit ako ng bawang sa magkabilang kili-kili. Namapak din ako ng tindang dilis na maanghang sa malapit na tindahan. Nagsisigaw din ako doon sa plaza para malatin. May baon din akong makapal na sambra. Pawis na pawis akong umuwi, tapos nagkunwaring giniginaw. Saka ako umuubo-ubo. Kinagat naman ni nanay. Buti na lang sarado ang health center dahil abala pa rin ang mga tao sa barangay sa paggawa ng mga arko—sa pag-aayos para sa Santacruzan. Lalo na sa arko ng anak ni Kapitan.

Mukhang napagod din si nanay sa maghapong paggawa ng arko. Pero, hindi siya nagrereklamo. Panay lang ang tanong kung “masama” pa rin ba ang pakiramdam ko.

 

Tatlong oras bago mag-umpisa ang Santacruzan ay umalis si nanay. Kakausapin niya raw iyong organizer. Medyo nakukunsensya naman ako kasi bumale pa siya ng pang-renta ng gown sa supplier niya ng yakult noong isang linggo para lang may maisuot ako. Pero, ayoko talaga. At, mas nangingibabaw iyon. Haay.

Kakulay ng payong ko iyong ni-rent na gown ni nanay, violet. Kaya, naglagay ulit ako ng bawang sa kili-kili ko, saka ako nagbalot ng kumot. Ayokong magmukhang malungkot na talong!

 

Pagdating ni nanay ay nagsimula na siyang mag-make up. Si nanay na lang daw ang a-attend sa Santacruzan. Haay, salamat!

Nakaidlip pala ako habang pinapanuod siya. Nang magising ako ay ala sais na ng gabi, tiyak na nagsisimula na ang Santacruzan. Wala na si nanay. Biglang kumulog nang sunod-sunod. Parang uulan. Hala, patay! Medyo na-late lang pala ang pinagdadasal kong ulan.

Kinuha ko agad ang payong para isunod kay nanay. Baon ko rin iyong kapote ko. Nagsimulang umambon.

Paglabas ko ng bahay ay saktong dumaan ang mga nag-sa-Sagala. Inabangan ko si nanay. Kahit naisip kong baka pagalitan niya ako. Pero, gusto ko pa ring makita si nanay. E, kung papagalitan man niya ako ay malamang mamayang gabi pa, pag-uwi niya.

May hawak si nanay na pumpon ng puting mga rosas. Hindi ko alam kung para saan iyon. Mukhang kina-reer talaga ito ni nanay. Handang handa siya. Pero, hindi sa paparating na ulan.

Saktong sakto rin iyong violet na gown ko sa kaniya. Nakatirintas ang mahaba niyang buhok. Pakislap-kislap din ang mga bato sa korona ni nanay, tulad ng pagkislap ng kanyang mga ngiti. Ang saya-saya ni nanay. Pakaway-kaway siya, habang pinapayungan siya ng malaking arkong may nakasulat na “Reyna de los Flores” na buhat-buhat ng dalawang binatang nakangiti rin.

Sinundan ko ng tingin si nanay. Siya lang ang maitim na reyna noong gabing iyon. Siya lang din ang may hindi pantay na kulay ng braso. Pero, mali si nanay. Ang ganda-ganda niya pa rin. Ang ganda-ganda niya.

Hindi huminto ang pag-ambon pero mukhang hindi naman tutuloy ang ulan. Bitbit ko pa rin ang payong kong kakulay ng gown ni nanay. Sumabay ako sa Santacruzan. 

 

Kinabukasan, nilagnat si nanay, na nauwi sa trangkaso. Halos mamaga ang ilong niya sa kakabahing at halos wala na siyang boses. Pinainom ko siya ang pinainit ko sa ibabaw ng takip ng kalderong oregano. Ilang minuto rin bago ko mapagdinggas ang gatong ng aming kalan-de-kamoy. Tahimik lang akong tinitignan ni nanay. Himalang hindi na niya ako pinagalitan mula pa noong Santacruzan.

Nang sumunod na araw ay maaga akong gumising. Pinagluto ko ng lugaw si nanay. Binatayan ko lang si nanay buong maghapon. Hindi muna ako lumabas ng bahay—hindi muna ako nakipaglaro ng patintero.

Nang sumunod pang araw ay gumaling nang tuluyan si nanay. Inaya niya akong sumama sa pagtitinda. Medyo mainit ang umagang iyon. Dinala ni nanay ang violet niyang payong at sinuot sa aking ulo ang payong niyang maliit.

Masayang kaming bumisita sa mga suki niya. Pinapaalala ng mga ito kung gaano siya kaganda noong nakaraang Santacruzan. Ngumingiti at nagpapasalamat lamang si nanay.

Nang maubos na ang kanyang paminda ay nagulat ako nang tanungin ako ni nanay.

“Anak, gusto mo bang magpagupit?”

Hindi ako nakasagot agad. Syempre gusto ko! Pero, hindi agad lumabas ang mga salita sa bibig ko. Parang nagtutulakan sila papunta sa labi ko—nagtuturuan kung sino ang unang lalabas.

“O-o-opo!”

 

Sa parlor ay ibinigay agad ng manggugupit ang lumang magazine ng mga style ng buhok kay nanay. Tinignan niya ako at agad na inabot ito sa akin. Walang sinabi si nanay pero sapat na ang mga ngiting iyon para malaman kong gusto niyang ako na ang pumili ng gusto kong gupit. Sinuklian ko ito ng mas malaking ngiti.

Agad kong itinuro ang gusto kong gupit. Apple cut daw iyon, sabi ng parlorista. Ganito rin ang ipinagupit ni nanay. Tumatalbog ang buhok niya habang bin-blow dry ito ng parlorista.

Tinignan ko mula sa salamin si nanay, nakangiti siya. Nakita ko rin ang repleksyon ko, nakangiti rin ako.

Akala ko ay wala ng isasaya ang araw na iyon. Pero, habang papalabas kami ng parlor ay kinalabit ako ni nanay.

“Bukas gising kang maaga, punta tayo sa bayan, bili tayong payong mong de fold, para sa pasukan.”